ШИНОХТИ ТОЛИБОН Ё СУҚУТИ АФСОНАИ РУСӢ
Русия аввалин кишвар дар ҷаҳон аст, ки ҳукумати толибонро ба расмият шинохт.
3 июли соли 2025 дар болои бинои сафорати Афғонистон дар Маскав парчами ҷунбише овехта шуд, ки тақрибан чаҳоряк аср дар феҳристи созмонҳои террористии Русия қарор дошт.
Ин тағйир дар самти сиёсат, ки тавассути супоридани эътимоднома ба намояндаи «Толибон», аз ҷониби муовини вазири корҳои хориҷии Русия расмӣ гардид, ба як нуқтаи бебозгашт на танҳо дар сиёсати хориҷии Русия, балки дар харитаи ахлоқии пасошӯравӣ табдил гардид.
Аз ибтидои солҳои 1990, ҳаракати «Толибон» дар риторикаҳои расмӣ ва ғайрирасмии Маскав ҳамчун шарри мутлақ ва хатари амиқ ба сохти дунявии Осиёи Марказӣ талаққӣ мегашт.
Ҳузури пойгоҳҳои низомии Русия, нуфузи сиёсӣ ва фишорҳои иқтисодӣ, ин ҳама бо як шиор асоснок карда мешуд:
«Бе мо шумо Афғонистони сонӣ мешавед»
Ҳамон тур, ки хоси муносибатҳои истисморӣ аст, “бародарбузург” на танҳо роҳбариятро, балки бахши қобили таваҷҷуҳи зиёиёни маҳаллиро низ ба ин афсонааш мутақоид сохта буд. Аз ҳама бештар дар Тоҷикистон.
Дар кишваре, ки пас аз ҷанги шаҳрвандии солҳои 1990 як тавозуни ланги авторитарӣ барқарор шуда буд, афсонасозии Кремл дар мавриди «хатари толиб» ба манфиати сиёсати дохилии ҳукумат табдил гашт.
Мақомот дар Тоҷикистон бо истифода аз афсона дар бораи душмани берунии «Толибон» мухолифину дигарандешони дохилиро бо баҳонаи “мубориза бо ифротгароӣ” саркӯб мекарданд. Вобастагии низомӣ, молиявӣ ва рамзии кишварро аз Русия бештар мекарданд. Ва дар ниҳоят, идомаи низоми ҷориро бо шиори «таъмини субот» равнақ мебахшиданд.
Дилхоҳ нафареро, чӣ демукрос, чӣ диндору чӣ бедин, метавонистанд ҳамчун «исломгаро» ва «ҳамдаст бо Толибон» маҳкум кунанд, агар ба манфиати “тақозои замон” мебуд. Ин аст моҳияти меъёрҳои дугонаи истисморӣ: аввал душман сохта мешавад, сипас ҳар касе, ки ба ӯ шабеҳ аст, таҳти “кафкубиҳои бардавом” маҳв мегардад.
Дар ин мазҳака Маскав ҳамчун меъмори тарси истисморӣ, бо камоли майл нақши кафили амниятро мебозид.
Имрӯз, пойгоҳҳои низомии Русия дар минтақа чунин ҷойгир шудаанд:
- дар Тоҷикистон: Пойгоҳи 201-уми низомии Русия, бузургтарин пойгоҳи низомии Русия берун аз қаламрави ин кишвар,
- дар Қирғизистон: пойгоҳи ҳавоии Кант;
- дар Қазоқистон: силсилаи иншооти ҳарбӣ ва радиолокатсионӣ.
Маҳз тавассути афсона дар бораи «Толибон», Русия низомеро барои идораи ғайрирасмии давлатҳои соҳибистиқлол пиёда карда буд. Аммо акнун, ки парчами «Толибон» дар Маскав парафшон мешавад, кулли ин ривоёт дар ҳоли барҳам хурдан аст.
Хусусан, дар пасманзари аз дасти додани Қафқоз шинохти “Толибон” ба воқеияти нави жеополитикӣ табдил меёбад.
Бохтҳо Русия дар Қафқоз танҳо диплумотикӣ ё ҳудудӣ нестанд. Онҳо зарбаи мустақим ба аҳдофи жеополитикии Русия ҳамчун як ҳегемони минтақаист, ки акнун талош дорад бо созишномаҳои нав, аз ҷумла ҳамкорӣ бо «Толибон» ин талафотро ҷуброн кунад.
Бармегардем ба Осиёи Марказӣ. Аз соли 2003 «Толибон» дар Русия ҳамчун созмони террористӣ эътироф шуда буд. Ҳар гуна робита бо онҳо тибқи қонун мавриди таъқиби ҷиноӣ қарор мегирифт.
Дар Русия ва кишварҳои ИДМ даҳҳо ва шояд садҳо парванда боз шуда буданд, бахусус зидди муҳоҷирон аз Осиёи Марказӣ.
Аҳволи ҳазорон зиндонӣ, ки тайи ин солҳо бо ҷурми робита бо терроризм зиндонӣ гашта буданд чӣ мешуда бошад?
Садҳо нафарро боздошт, зиндонӣ ва ихроҷ кардаанд. Бархе ҳангоми боздошт кушта шуданд. Ин ноадолатиҳоро ки ҷуброн мекарда бошад? Ё фикр мекунед мардум фаромӯш мекунанд?
Дар бораи бознигарии парвандаҳо, узр пурсидан аз ин мардуми ҳамакнун бегуноҳ ва нафароне, ки солҳо барои робита бо ин ҷунбиш муҷозот гаштаанд аз ҷониби Маскав расман эътироф хоҳад гашт?
Ин аст сиёсати давлатии бадбинӣ: душман барои манфиати давлат ба дӯст табдил гашт, вале қурбониёни ин бозиҳои ифлос додашонро ба кӣ гӯянд?
Ин шинохт ба Русия чӣ манфиат меорад?
Аксари кишварҳои мутамаддин «Толибон»-ро эътироф накардаанд. Русия боз бо онҳое пайваст, ки танҳо муштаракот байни онҳо - инзивост.
Афғонистони пас аз сари қудрат омадани Толибон ба вайронае табдил гаштааст, ки камбизоатӣ ба тамоми қишрҳои ин кишвар реша давонда, Афғонистонро аз бозорҳои ҷаҳонӣ фарсахҳо дур гардонидааст.
Ин ҷо танҳо эҳтимоли як «манфиат» вуҷуд дорад: Ташкили пойгоҳҳои омӯзиши ҷангҷӯён зери ниқоби «амният дар минтақа».
Агар гӯем эътирофи ҳукумати Толибон ба обрӯи Кремлин дар минтақа меафзояд, пас барои Тоҷикистон, ки мақомоташ солҳо вобастагиро аз Русия бо «мубориза бар зидди ифротгароӣ» сафед мекарданд чӣ гуна баҳо дода мешавад?
Пас ҳукумати Тоҷикистон бидуни душмани беруна мемонад, бидуни сутуни муҳими идеоложӣ?!
Тафаккури истисморӣ, ки вируси илоҷнашаванда аст, ин дафъа ба ин амали Русия чигуна бархурд мекунад?
Мегӯянд ин дипломатия аст? На! Ин нишонаи рӯшани истисмор аст! Рӯшангари он аст, ки ҳукумат масъули гуфтаҳояш нест ва ҳатто қонунҳои худашро лозим шавад зери по мекунад.
Ҳангоме ки террористи дирӯза шарики расмии имрӯз мегардад, нахустин нишони фурӯпошист!
Ҳангоме ки афсонаҳо фош мегарданд, эътиқодҳое, ки ба асоси онҳо бунёд гашта буданд, дер ё зуд фано мегарданд!
Эътирофи «Толибон» — эътирофи шикаст аст!
Ин амал на намоиши қудрат аст, балки аз ноумедист.
На қадаме ба сӯи шарикист, балки воқеият дигар аст: Муттаҳидон намондаанд, танҳо душманони пешин боқӣ мондаанд, ки акнун хоҳ ё нохоҳ бо онҳо дӯстӣ бояд кард.
Қисса, қиссаи «Толибон» нест, қиссаи Русияест, ки дигар наметавонад ниқобҳои худро пинҳон нигоҳ дорад.
Ва ҳарчанд кишварҳои Осиёи Марказӣ хомӯш инро қабул кунанд ҳам, дигар ба ин афсонаҳои кӯҳна бовар нахоҳанд кард!